|
|
|
|
Çizgi
|
29.05.2009 12:04:44
|
|
Sanatın çizgi ile başladığı bir gerçektir. Bu nedenle sanat eğitiminde çizgi çok önemli ve temeldir. Göz nesneyi görürken el çizgiyi gerçekleştirir. Önceleri yani çocuklukta hayal dünyası, çizgi yoluyla dışarı vurulurken büyüme sürecinde dış dünya gerçekliği ve eğitim bağlamında, çizgi ile ortaya konur. Nesneyi görme biçimi, zaman içinde görme alışkanlığı geliştikçe temel elemanlara indirgenmeye başlar. Örneğin, iki figürün gözleri arasındaki bakışın çizgi oluşturması gibi. Çünkü çizgi, gözü kalınlık üzerinde değil, izlemiş olduğu yol üzerinde gezdirir.
Çizgiyi tanımlayacak olursak ; bir noktanın verilen doğrultuda ki uzantısı çizgidir. Genişlik ve uzunluğu ne olursa olsun eğer biçimi bir çizgi etkisi yaratıyorsa, ona çizgi diyebiliriz. Çizgi, noktanın aralıksız hareketinden doğan kavramdır. Mesafenin derinlik ve genişliğine gitmeden, uzunluk yönünde giden noktalar bütünlüğüdür. Bir sınır belirleyici olarakta değerlendirilir.
Doğaya bakıldığında çeşitli çizgisel yapıyla karşılaşırız. İnsan elinden çıkan malzemeler de çizgisel etki bırakabilir. Önemli olan bu zengin verilerden yararlanmaktır.
Temel sanat eğitiminde, çizgisinin farklı yapısı, birbirleriyle ilintisi, farklı gereçlerle farklı yorumları söz konusudur. Çizginin şekilleri ve birbiriyle olan ilintisinden doğan farklılık bizde farklı etkiler bırakır. Hareket, durgunluk, derinlik vs. gibi.
Çizginin karakterini iki yönde inceleyebiliriz :
• Çizginin biçimi yönünden,
• Çizginin konumu yönünden.
Çizginin biçimi yönünden karakteri ; bir doğru, bir dalgalı eğri ve bir kırık çizgi ele alalım. Bunların biran yazı gibi okunduğunu varsayıp okumaya çalışırsak, doğru sürekli ve kesintisiz okunur. Dalgalı eğride hareket olduğu halde tamamen birinciden farklıdır. Demek ki, burada okuma süreklidir, ancak biteviye değildir. Kırık çizgi de okuma göz için daha yorucu ve uzundur.
Çizginin konumu yönünden karakteri ; aynı çizgileri, izleyiciye yatay olarak değil de, eğik yada düşey olarak sunarsak farklı etkiler elde ederiz. Yatay bir doğrunun karakteri hareketsizlik ve statikliktir. Düşey konumda doğru ise özellikle dinamiktir. Eğik doğru, eğim derecesine göre hareketsizlik ve dinamizm arasında tam bir seri karakteri içerir. Doğrunun karakteri süreklilik ve düzgünlük ve buna ek olarak durumuna göre dinamizm yada devingenliktir. Dalgalı eğriye gelince, düzgün ve yatay ise statik karakterlidir.
Düzensiz ve yatay ise dinamiktir. Düzgün ve düzensiz, düşey olarak düzenlenmişse dinamiktir. Eğik olarak düzenlendiği zaman daima dinamiktir. Fakat yatay duruma yaklaştıkça statikliğe de yaklaşır. Kırık çizginin dinamizm ve hareketsizlik karakteri dalgalı eğri ile benzerdir. Yön, doğrultuda, tasarımda önemli öğedir. Kırık çizgi sertliği dalgalı, eğri çizgiler yumuşaklığı çağrıştırır. Çizgilerin görsel anlatımda ki etkilerine gelince ; düz, paralel, yatay çizgiler, durağanlık, dikey çizgiler, dinamizm etkisi uyandırırlar. Kırık çizgiler karmaşa yaratır. Sıklaşan, seyrekleşen çizgiler ritmi oluştururlar. Birbiriyle ilişkili, belli sistemlerle kalınlaşan, incelenen, uzaklaşan, yaklaşan, uzayan, kısalan çizgiler yüzeye optik bir hareket kazandırır. Yumuşak kavisler sakinlik, yumuşaklık göstergesidir. Ani kırılmalar coşku etkisi yapar. Çizgi, iskeleti gerçekleşir. Aynen, biteviye yinelenen çizgiler monotonluğu beraberinde getirir. Çizgi, görsel düzende hareketi, dengeyi, dokuyu, zıtlığı, bütünlüğü oluşturur.
Çizgilerin biçimleri ve birbiriyle olan ilintileri bizde farklı etkiler uyandırır. Önemli olan bu duyumu sanatsal bağlamda doğru değerlendirilmesi ve yaratıcı bir tasarımla olgunlaştırılmasıdır.
Çizgisel anlatımda çıkış getirebilecek bazı prensipler :
1 – Çizgi öncesi : Bir sis perdesi arkasındaki ışığın belirsiz görünümü
2 – Çizgisel aralıktan sızan ışığın belirgin bir doğrular demeti halinde yayılması,
3 – Işık Demeti : Bir kaynaktan çıkan güneş ışınlarının belirsiz yayılışı,
4 – Başlama ve bitim noktaları belli doğrular, ( doğru parçaları )
5 – Çıkış noktasında kesinlik taşıyan ışınların karanlıkta uzaklaştıkça belirsizleşmesi ve yayılması,
6 – İki yada daha çok bağımsız çizgilerin kesişmeleri,
7 – En az bir noktaya bağımlı çizgi
8 – Bağımlı çizgiler ( formları kuşatan çizgiler )
9 – Bağımlı çizgiler ( formların iç yapılarını belirleyen çizgiler )
10 – Dolaylı çizgiler
11 – Bir doğrunun taşıdığı sapmalarla sağlanan yön tesirleriyle kesişme, değme, kopma noktaları ile oluşan çizgisel yapı,
12 – Çizgisel uzunluk değerleri ; eşit aralıklı farklı paralel çizgilerin oluşturduğu yapı,
13 – Çizgisel uzunluk çeşitlemeleri ; bir ana doğru üzerinde farklı boylu eşit aralıklı paralel çizgilerin oluşturduğu yapı,
14 – Eğri yönlü paralel doğrular üzerindeki serbest uzunluk çeşitlemeleri
15 – Paralel çizgilerin büyüyen aralıklarla oluşturdukları düzen
16 – Formun yapısını izleyen belirleyici kısa çizgi parçalarının oluşturduğu düzen,
17 – Kısa, düz ve eş değerde ki çizgilerin serbest yönle oluşturdukları düzen,
18 – Bir objenin yüzeysel görünümünü ifadelendiren küçük çizgiler,
19 – Çizgisel kalınlık dizileri,
20 – Çeşitli uzunluk, kalınlık ve aralıklı çizgi çeşitlemeleri,
21 – Bir yönlü çizginin diğer yönlü çizgi ile kesilerek durdurulması,
22 – Çizgisel form : eğriler, yaylar, kırılmalar ve bunların oluşturduğu gerilim,
23 – Dikey ve yatay çizgiler, spiral çizgiler vs.
24 – Serbest,
25 – Belli bir çizgiyle doldurma ve tarama,
26 – Çizgiyle boşluk ve derinlik,
27 – Çizgi – doku,
28 – Çizgiyle ton,
29 – Değişik nitelikte ki çizgilerle aynı fon üzerinde serbest çalışma,
30 – Eş aralıklı, aynı kalınlıkta paralel çizgiler,
31 – Değişik aralıklı ve farklı kalınlıkta düz çizgiler,
32 – Yuvarlak çizgiler,
33 – Kesişen çizgiler ( doğru – eğri )
34 – Kesişen dairesel çizgiler,
35 – Birbirini kesen kalın – ince, sık – seyrek çizgiler,
36 – Birbirini kesen kısa çizgi demetleri,
37 – Formları kuşatan çizgiler,
38 – Formların iç yapılarını belirleyen çizgiler,
39 – Farklı boy ve kalınlıkta ki çizgilerin oluşturduğu düzen,
40 – Çeşitli uzunluk, kalınlık ve aralıkta çizgi çeşitlemeleri,
41 – Devamlı bir çizgi üzerinde doğru, eğri zıtlıkları ile oluşan düzen,
42 – Paralel ve düz çizgilerin kırılarak yön değiştirmesi ile oluşan düzen,
43 – Merkezkaç ve merkezcil çizgiler,
44 – Bir ana çizgiyi destekleyen çizgiler,
45 – Spiral çizgiler.
|
|
|
|
|
|
|